15 Aralık 2014 Pazartesi

Psikolojik Manipülasyon: Kişilik Bozukluğunun En Kuvvetli Silahı

Bir arkadaşım var, uzun zamandan beri çok ama çok mutsuz bir evliliği var. Bu kız çok zeki. Güzel bir okul bitirmiş, uzun yıllar çok önemli görevlerde çalışmış, dünya güzeli iki çocuk büyütmüş fakat yıllardır işsiz, iş beğenmeyen sadece kendi gezmesini ve eğlencesini düşünen, ona çok kötü davranan bir kocası var. Kız tam bir yıldır boşanmaya çalışıyor ama ne yaparsa yapsın ucundan geri dönüyor. Son çabasında; davadan bir gün evvel yine vazgeçmiş. Sebebi kocasının mucizevi bir şekilde ona karşı ve kendi duygusuzluğu ve şiddet dolu hareketlerine karşı ayılması, karışına çiçeklerle özür dilemesi ve gönlün alarak aşkını ilan etmesi değildi, kızı yaptığının yanlış olduğuna inandırmış olması.
Ben de aynı şeyi yaşadım, arkadaşımı çok iyi anlıyorum. Beni aldatan, bana fiziksel ve duygusal olarak şiddet uygulayan, çalışmayan, çocuğu ile ilgilenmeyen adam; ne zaman ayrılmanın eşiğine gelsem ya da daha da ötesi sesimi birazcık çıkartıp ona karşı çıksam beni ne yapar ne eder düşüncemin dünyanın en berbat ve saçma fikri olduğuna, hatanın bende olduğuna, kendi yaptığı tüm ahlaksızlıkların aslında kendi hatası olmadığına hatta ve hatta benim hatam olduğuna inandırırdı bana. Şimdi ben belki dünyanın en zeki insan değilim ama kafam çalışır. Eğitimliyim, 19 yaşımdan beri kendi paramı kazanıyorum, elim yüzüm düzgün, sağlığım yerinde. Zekamın bir çok aptallığı ve etik inançlarımın ahlaksızlığı alt edecek yeterlilikte olduğunu düşünsem de fark etmediğim şey manipülasyonu alt edecek kadar zeki değildim ne yazık ki dahası sevgiye aç ve aile olmaya inanmış bir yanım da vardı ve eski koca bunları çok, çok iyi biliyordu.
Manipülasyon karşındaki insanı "etkilemeye" çalışmaktan farklıdır. Çocuğunuzu sağlıklı beslenmek için etkilemeniz vaya eşinizi size daha iyi davranmasını sağlamaya çalışmanız onu etkilemektir ancak benim en iyi biçimde tanımlayabileceği şekli ile; manipülasyon algılarınızın bilinçli bir şekilde kandırmaca yolu ile değiştirilmeye çalışmasıdır.
Psikoloji uzmanı George K. Simon'a göre başarılı bir manipülasyon için gerekli üç şart vardır. Bunlar:
1. Agresif niyet ve davranışları gizlemek
2. En etkili manipülasyon yöntemi için kurbanın psikolojik zayıflıklarına dair en iyi bilgilere sahip olmak ve en iyi taktikleri belirlemek
3. Kurbana zarar vermek ile ilgili herhangi bir çekincemeye sahip olmamaktır.
Klinik psikolog Harriet Braiker ise manipülasyon yöntemlerini aşağıdaki gibi sıralamaktadır:
1. Pozitif yaklaşım yani övgü, yüzeysel çekicilik, sempati (timsah gözyaşları), aşırı derecede özür dileme, para, onaylama, hediyeler, ilgi, zorla gülme, sosyal olarak tanınıyor olma.
2. Negatif yaklaşım yani negatif bir durumdan kurtarma örneğin "sana bunu yapmama izin verirsen ödevini yapmak zorunda kalmazsın."
3. Aralıklı destek örneğin kumar oynayan birini kumar oynayarak arada bir kazanması ama çoğunluklar para kaybetmesi yani kurbanın davranışlarını sürdürürken korku ve şüphe ortamının yaratılması.
4. Cezalandırma yani bağırma, söylenme, sessiz kalma, göz dağı verme.
5. Travma yaratma yani sözel hakaret, ani öfke veya daha başka korkutma yöntemi ile dominant veya üstünlük taslama. Böyle tek bir sefer bile kurbanın manipülasyon yapan kişiyi sorgulamasına, ona karşı gelmesine engel olabilir.
En yaygın manipülasyon teknikleri yalan söyleme, bilgileri gizleme, durumu veya yapılanları ret ederek olmamış gibi davranma, akıla yatkın hale getirme (rasyonelleştirme), minimalize etme (size yapılan kırıcı ve aşağılayıcı bir yorumun sadece "şaka" olduğunu söyleme), seçici dinleme ("bu konuyu dinlemek istemiyorum"), yönlendirme (mesele olan konudan konuşmayı uzaklaştırıp, bir nevi gündemi değiştirme), esas konudan kaçınma, göz dağı verme, karşısındakini suçlu hissettirme ("ne yapayım, bende annesiz büyüdüm"), kurban rolünü oynama (bir öncekine benzer bir yaklaşım), kurbanı irite edip kendini haklı göstermek için bilerek kızdırma (damarına basma), ezik davranma (hizmetçi rolünü oynama yani davranışın tamamen kurbanı olarak seçtiği kişinin 'isteklerini' yerine getirmek için belirli davranışları sergilediğini söylemek), baştan çıkarma (karşısındakinin güvenini kazanmak için yalancı komplimanda bulunmak), yansıtma (kendi hatalı davranışları ve düşüncelerini karşısındakinin yaptığını söyleme örneğin aldatan kocanın devamlı surette karısının onu aldattığını söylemesi ve buna dair baskı kurması), safa yatma, masummuş gibi davranma, kafası karışmış gibi davranma, öfke ile kurbanını korkutmadır.
(kaynak: http://en.wikipedia.org/wiki/Psychological_manipulation)
Özellikle kişilik bozukluğu olan kişiler manipülasyon ustasıdır ve bazı kişilik tipleri onlar için ideal kurbanlardır. Bu tiplerden de, manipülasyondan kendinizi koruma yollarından da ileride bahsedeceğim.
Ben psikolog değilim, bunlar uzman yorumları değil. Burada yazdıklarım sadece kişisel deneyimlerim. Ben psikolojik manipülasyon için çok başarılı bir karakterdim ve yaşadığı tüm olumsuzluklara hatta parmağım gözüme raddesine gelecek olan olaylara karşın kendini bu tip "zehirli" ilişkilerden kurtaramayan insanları çok iyi anlıyorum. 
Psikolojik manipülasyon bilinçlenme ile kurtulunamayacak bir şey değil ama çok iyi biliyorum ki ciddi çaba ve kuvvet, dahası destek ve özgüven gerektiriyor.
Bu konuda yazmaya örnekler ile devam edeceğim ama bu arada bir düşünün: günlük hayatımızda kimler bu şekilde bize psikolojik manipülasyon uyguluyor? Ailemiz, arkadaşımız, patronumuz... ya devlet?

5 yorum:

  1. Geçen gün bir kitap okudum bununla ilgili bloga da yazdım.. eğer isterseniz pdf halini de mail atarım.. bir bakarsınız bloguma
    sevgiler,

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok teşekkür ederim. Çok sevinirim: bekarveanne@gmail.com

      Sil
    2. Blogunuzu da takibe aldım :)

      Sil
  2. Yaşadığım tam olarak buymuş...
    Dün okudum bu yazınızı ve inanın bana ışık oldu... 'O' bana 'ben sadece biraz cinsim' derken ben çok daha fazlası olduğunu biliyordum zaten... Çok teşekkürler...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. offfyaaa aynı kelimeler ben zaten cinsim:(

      Sil